Dr. Fikret Karčić: O muslimanskom pitanju u Evropi

Dr. Fikret Karčić: O muslimanskom pitanju u Evropi

Piše: Dr. Fikret Karčić

Prije šest godina američka politologinja Anne Norton objavila je knjigu pod naslovom “O muslimanskom pitanju” (On the Muslim Question, Princeton University Press, 2013, str. 288).

U ovom djelu, naslovljenom prema čuvenom eseju Karla Marxa “O jevrejskom pitanju”, autorica je iznijela stav da je veliko pitanje našeg doba “muslimansko pitanje”. To pitanje je vezano sa drugim pitanjima kao što su sloboda govora, teror, nasilje, ljudska prava, ženska odjeća i drugo. Knjiga je ubrzo naišla na odjek u javnosti. Joost Legenddijk, bivši član Evropskog parlamenta, u Huffpostu (5. februara 2013.) objavio je tekst pod istim naslovom, a Ibrahim Kalin, glasnogovornik predsjednika Republike Turske, na nju se osvrnuo u kratkom tekstu u Daily Sabahu (20. januar 2015.), prenosi Oslobodjenje.

Koje su to sličnosti navele autoricu da današnje debate o položaju muslimana u Evropi uporedi sa sličnom debatom u Evropi o položaju Jevreja polovinom 19. vijeka? (Tok te debate dat je ovdje prema pisanju Yoava Peleda sa Univerziteta u Tel Avivu.)

Četrdesetih godina 19. vijeka pruska vlada je izradila nacrt zakona kojim bi se Jevrejima priznao puni građanski status. Bio je to nastavak procesa političke emancipacije Jevreja u Evropi započet s Napoleonovom vladavinom. Bruno Bauer, teolog i filozof, objavio je 1842-1843. dva članka pod naslovom Die Judenfrage (Jevrejsko pitanje) u kojim je iznio stav da je emancipacija Jevreja nerealna iz dva razloga: (1) u kršćanskoj njemačkoj državi niko nije slobodan, a onaj ko nije slobodan ne može dati slobodu drugome; (2) posebna priroda jevrejskog prava sprečava Jevreje da budu potpuno slobodni čak i kad bi im država dala formalnu emancipaciju. Bauerov drugi argumenat je veoma važan za našu temu. On kaže da sloboda religije podrazumijeva privatizaciju religije i njeno potpuno povlačenje iz javne sfere. Judaizam je, kaže on, sistem objavljenog prava, a ne objavljene istine. Ta religija se ne može privatizovati. Prema tome, smatra Bauer, sve dotle dok poštuju svoju religiju Jevreji nisu u stanju da postanu slobodni. “Jevrej po svojoj suštini ne može ni biti emancipiran”, kaže Bauer. I dalje: “Jevrej bi, na primjer, morao prestati da bude Jevrej kad ne bi dozvolio da ga njegov zakon sprečava da ispuni svoje dužnosti prema državi i svojim sugrađanima…”.

Karl Marx je na pisanja Brune Bauera odgovorio 1843. godine sa dva eseja prevedena kod nas kao “Prilog jevrejskom pitanju” (Beograd, Kultura 1957). U njima se bavio prvom Bauerovom tezom. Drugu tezu - o posebnom karakteru judaizma - zaobišao je. Marxov odgovor na prvi Bauerov argumenat bio je: od političke emancipacije Jevreja treba ići ka ljudskoj emancipaciji. U pogledu drugog argumenta, umjesto specifične kritike judaizma, Marx je pružio kritiku religije uopšte.

U čemu je savremeni značaj debate Bauer - Marx? U tome što se sve kritike na račun judaizma, koje je uputio Bauer polovinom 19. vijeka, u različitim formama ponavljaju danas na račun islama u Evropi. Ističe se da islam predstavlja “semitski koncept” religije u kome je vjerozakon važniji od istine; da je u islamu pravo važnije od teologije; da je potrebna reforma islama da bi se prilagodio Evropi, da je islamski vjerozakon nekompatibilan sa ljudskim pravima, da je islam nespojiv s demokratijom, da muslimani treba da budu manje muslimani da bi se mogli integrisati u savremeno društvo itd. Čak i neki projekti reforme, koje su ponudili evropski intelektualci muslimanskog porijekla, kao što je Bassam Tibi, liče da odgovaraju na prigovore Brune Bauera upućene judaizmu.

S druge strane, indikativno je i ponašanje nekih današnjih evropskih muslimana koje se razlikuje od ponašanja prosvijećenih Jevreja u Evropi polovinom 19. vijeka. Jevreji su tražili puna građanska prava, a neki muslimani danas postavljaju pitanja da li je dozvoljeno biti građanin nemuslimanske države; Jevreji su tražili jednakost pred zakonom, a neki muslimani traže pravnu autonomiju; Jevreji su tražili pravo da se po odjeći ne razlikuju od ostalih građana, a neki muslimani traže distinktivnu odjeću itd.

Očigledno je da pouke iz historije Evrope nisu uzete ni na jednoj strani. Mnogi Evropljani ne razumiju da su današnji problemi koji okružuju “muslimansko pitanje” već raspravljani u evropskoj misli kada se stari kontinent bavio “jevrejskim pitanjem”. Mnogi muslimani, ne poznajući historiju Evrope, nisu svjesni da su na brojna pitanja koja danas postavljaju svojim muftijama već odgovorili evropski mislioci 19. vijeka.

Komentari (0)

Još uvijek nema komentara. Postavite prvi komentar!

Ostavi komentar