Domovino, sretan ti Dan nezavisnosti!

Bosna i Hercegovina danas obilježava 34 godina od kada se većina njezinih građana na međunarodno priznatom referendumu opredijelila za nezavisnost.

Ovaj datum jedan je od najznačajnijih u historiji naše države, jer je tada više od milenija staroj Bosni i Hercegovini vraćena nezavisnost i međunarodni subjektivitet, nakon raspada Jugoslavije.

Referendumsko pitanje

Referendum o nezavisnosti BiH održan je 29. februara i 1. marta 1992. godine, kada je više od dvije trećine građana, tačnije 64,31 posto, izašlo na glasanje.

Građani su odgovarali na referendumsko pitanje:
„Jeste li za suverenu i nezavisnu Bosnu i Hercegovinu, državu ravnopravnih građana, naroda BiH – Muslimana, Srba, Hrvata i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive?“

Za nezavisnu i suverenu Bosnu i Hercegovinu glasalo je 99,44 posto onih koji su izašli na referendum.

Premda je održan u žurbi, bez dovoljno priprema i pod stalnim prijetnjama srpskih nacionalista, referendum je bio legitiman i legalan izraz demokratske volje građana. Međunarodna zajednica prihvatila je njegove rezultate jer su manifestirali želju za mirom i stabilnošću, te je državnost ubrzo potvrđena međunarodnim priznanjem.

Prvi mart proglašen je državnim praznikom – Danom nezavisnosti, uprkos tome što ga, nakon potpisivanja Daytonski mirovni sporazum, vlasti manjeg entiteta, RS, odbijaju priznati.

Tako je bilo i ove godine, kada su – u kontekstu predatog zahtjeva za reviziju presude Međunarodni sud pravde po tužbi BiH protiv Srbije za genocid i agresiju, te održanog antiustavnog referenduma o danu RS – naročito oštre poruke stizale iz manjeg bh. entiteta.

No, značaj ovog datuma za historiju daleko prevazilazi aktuelna politička dešavanja, jer niko ne može negirati činjenicu da je apsolutna većina građana prije više od četvrt stoljeća – među kojima su bili pripadnici svih konstitutivnih naroda, Bošnjaka, Srba, Hrvata te ostalih – odlučila obnoviti nezavisnost države.

Sjednica Parlamenta

Na sjednici Parlamenta RBiH, održanoj 25. januara 1992. godine, odlučivalo se o referendumskom pitanju. Sjednica, koja je počela u ranim jutarnjim satima, bila je duga i burna.

Rezultati referenduma i volja većine građana BiH prihvaćeni su u Parlamentu 6. marta 1992. godine. Nezavisnost i suverenost Bosne i Hercegovine 6. aprila 1992. priznala je tadašnja Evropska zajednica, a iste godine naša zemlja primljena je u Ujedinjene nacije.

No, građani nisu uspjeli iskazati radost zbog tog vrijednog dostignuća. SDS je tog marta 1992. na ulice Sarajeva poslao svoje paravojne jedinice, koje su barikadama zatvorile grad i paralizirale život u njemu.

Bosna i Hercegovina je tokom četiri ratne godine preživjela neizrecive patnje, stradanja i razaranja.

Priznanje 6. aprila i početak agresije

Odluci o referendumu prethodilo je donošenje Briselske deklaracije o Jugoslaviji od 17. decembra 1991. godine, zasnovane na preporukama Međunarodne arbitražne komisije, kojom je predsjedavao Francuz Robert Badinter. Tim dokumentom konstatirana je disolucija SFRJ, a tadašnje republike pozvane su da se do 23. decembra 1991. izjasne o nezavisnosti.

Republikama je obećano da će do 15. januara biti međunarodno priznate. Međutim, tog dana objavljen je izvještaj Badinterove arbitražne komisije, u kojem je konstituiranje Bosne i Hercegovine kao suverene države uvjetovano referendumom građana.

Na osnovu toga, Skupština Bosne i Hercegovine je, u skladu s Ustavom, 26. januara 1992. donijela Odluku o raspisivanju referenduma o budućem statusu Republike.

U općinama koje su bile pod kontrolom SDS-a, koji je na sve načine opstruirao održavanje referenduma, glasanje nije moglo biti provedeno, pa su biračka mjesta otvarana u najbližim mjestima gdje su građani mogli ostvariti svoje pravo.

Zemlje Evropske zajednice priznale su Bosnu i Hercegovinu 6. aprila 1992. godine, ali je istovremeno započela i agresija na našu zemlju, koju su Evropa i ostatak svijeta posmatrali gotovo nijemo naredne četiri godine.

Hronologija

11. oktobar 1991. – Skupština Republike BiH izglasala odluku o suverenosti BiH.

U oktobru 1991. regularne snage i rezervisti JNA napali su selo Ravno u Hercegovini, pretežno nastanjeno Hrvatima. Ubijeno je više mještana, a selo je potpuno porušeno.

14. oktobar 1991. – Radovan Karadžić otvoreno je zaprijetio: „Nemojte da mislite da nećete odvesti BiH u pakao, a muslimanski narod možda u nestanak, jer muslimanski narod ne može da se odbrani ako bude rata ovdje.“

24. oktobar 1991. – Klubovi poslanika SDS-a i SPO-a u Skupštini RBiH donijeli odluku o sazivanju tzv. skupštine srpskog naroda u BiH.

26. oktobar 1991. – SDS donosi naredbu o formiranju komandnih mjesta, uspostavi pune mobilnosti teritorijalne odbrane na prostorima BiH gdje dominiraju Srbi, te formiranju jedinica za front.

10. novembar 1991. – Održan plebiscit na kojem su se bh. Srbi izjasnili za „zajedničku jugoslovensku državu“. Prema zvaničnim podacima, na plebiscit je izašlo 107 posto stanovništva, što očigledno ukazuje na falsifikat.

21. decembar 1991. – Sazvana skupština srpskog naroda u BiH, koja je donijela odluku o formiranju tzv. Republike srpske Bosne i Hercegovine (preteča RS), kao federalne jedinice u sastavu Jugoslavije.

25. januar 1992. – Skupština SRBiH usvojila Odluku o referendumu o nezavisnosti BiH.

29. februar i 1. mart 1992. – Proveden referendum o nezavisnosti BiH; izlaznost biračkog tijela iznosila je između 64 i 67 posto.

1–5. mart 1992. – 99,44 posto izašlih birača glasalo za nezavisnost.

2. mart 1992. – Kao odgovor na referendum, srpske paravojne jedinice podigle su barikade u Sarajevu i drugim bh. gradovima.