SRPSKI SVET | Srbija je još od 19. vijeka bila neka vrsta replike Rusije

“Nikada u Srbiji od početka devedesetih godina, odnosno od početka tog formalnog političkog pluralizma nije bilo manje medijskog pluralizma nego što je danas. Ova društva nisu u stanju da iznedre nezavisne i slobodne medije jer su ona monistička, ovo je jednobrazna kultura koja se oslanja na nacionalizam kao jedinu tradiciju, jedinu političku legitimaciju, i onda iz tog monizma ide i odsustvo medijskog pluralizma.“

Prvo bih dao kratku elaboraciju onoga što je istorijski tok ovakvog stanovišta Rusije koje, zapravo, danas gledamo kao obnavljanje nečega što je hladnoratovski odnos između Rusije i zapadnog sveta. Podsetio bih da je mandat Vladimira Putina počeo 2000. godine, da je on – kako to inače biva u zapadnim metropolama, slično je pre toga bivalo i sa različitim sovjetskim liderima koji nisu bili dovoljno poznati – bio dočekan sa velikim nadama, kao reformista, prenosi portal Avangarda.

Nacionalizam kao jedina vladajuća ideološka paradigma

Međutim, Putin je vrlo brzo pokazao svoje prave namere i od početne politike koegzistencije između Rusije i Zapada vrlo brzo, već 2004. godine, on je izneo obrise nove spoljno-političke strategije Rusije koja je nagoveštavala jedan drugačiji odnos između Rusije i Zapada. Možda je najbolja ilustracija tog novog odnosa Rusije prema Zapadu bila Putinova rečenica da je slom sovjetske imperije bila najveća politička katastrofa 20. veka. 

Paralelno s tim u samoj Rusiji dešava se rehabilitacija epohe Staljina, dakle ne samog Staljina, a Putin počinje da se predstavlja kao veliki lider koji je vratio granice domovine. To ne govorim slučajno, jer poslednjih pola veka, možemo reći od Staljinove smrti do danas, odnos prema Staljinu bio je lakmus odnosa Sovjetskog Saveza, odnosno Rusije pre svega prema Zapadu, i on je otkrivao prave namere Rusije i kada to njena zvanična politika nije otkrivala. 

Dakle, imamo jednu politiku koja je već otvoreno bila antagonizujuća prema zapadnom svetu i Rusija je želela da je demonstrira, da je manifestuje, prema svome okruženju. Prva žrtva takve politike bila je Gruzija 2008. godine, setimo se te agresije, da bi onda vrhunac toga bila agresija na suverenu Ukrajinu. Tu suverenost Ukrajini Rusija je garantovala prema Budimpeštanskom sporazumu iz '94. godine kada se Ukrajina odrekla svog nuklearnog oružja. Uslijedila je aneksija Krima i rat na istoku Ukrajine gde je Rusija hibridnim ratom napravila secesionističke oblasti koje je nazvala, odnosno naziva ih do danas, tzv. Novorusijom.

U svemu tome, uloga Srbije je bila neka vrsta kuvanja žabe u regionu. Ovo što danas gledamo, da je Srbija ključna ispostava ruske politike, ne samo na Balkanu nego i šire, i da je Srbija, odnosno Vučićev režim, ključni faktor destabilizacije u regionu u svrhu sprovođenja ruske spoljne politike – kroz različite usluge koje Srbija čini Rusiji, jer Srbija je neka vrsta proxia za ruski uticaj na Balkanu, sve to je krenulo mnogo ranije u Srbiji, već nakon ubistva Zorana Đinđića. 

Možda će se nekad utvrditi i ko su bili glavni inspiratori i nalogodavci za ubistvo Zorana Đinđića 12. marta 2003. godine, ali posle toga smo gledali kako u Srbiji dolazi do jačanja ruskog uticaja, najpre kroz politiku Vojislava Koštunice, naročito od 2007-2008. godine kada je proglašena nezavisnost Kosova kao nekadašnje pokrajine Srbije i Jugoslavije. Kako su se menjale vlade u Srbiji može se pratiti kontinuitet permanentnog snaženja ruskog uticaja koji je bio i politički, i ekonomski (energetski), i medijski, ali očito i obaveštajni. 

Ruski kolektivizam umjesto zapadnjačkog individualizma

Godine 2008. najvrednija strateška industrija Srbije, naftna industrija, bila je u bescenje prodata Ruskoj Federaciji i data, ne na upravljanje privatnoj kompaniji, nego na upravljanje ruskoj državi. Uticaj Rusije u Srbiji, koji, kažem, ide od Vojislava Koštunice preko vlasti Borisa Tadića, imao je plodno tlo i u istorijiskim tradicijama koje imaju svoje korene od 19. veka. Preovlađujuća kulturno-ideološka matrica u Srbiji od 19. veka bio je antizapadni i antiliberalni obrazac koji se neizostavno u Srbiji oslanjao na Rusiju i podrazumevao nacionalizam kao jedinu tradiciju i vladajuću ideološku paradigmu.

Antizapadnjaštvo koje je bilo, ne samo kroz otpor zapadnim vrednostima, nego i težnja da Srbija ne treba da ponavlja zapadni put razvoja, nego treba da ima vlastititi put koji je bio konstituisan, uglavnom, po ugledu na ruski kolektivizam umesto zapadnjačkog individualizma, odnosno kolektivna sloboda od drugoga umesto individualnih slobodna građanina. 

Autoritarizam je od 19. veka preovlađujući obrazac u Srbiji, umesto snaženja institucija, pravne države, vladavina prava, ono što je do 19. veka bilo narodna država, umesto zapadnjačke moderne države, odnosno državna a ne tržišna privreda, uz priču o nacionalnom oslobođenju i srpskom ujedinjenju kao ključna politička legitimacijska forma, umesto modernizacije, odnosno razvoja realne države, to je uvek bilo žrtvovanje slobode pojedinca slobodi kolektiva i tu se, zapravo, vidi, da su sve ovo što sam naveo, obrasci ruske političke škole. 

Teritorijalna ekspanzija i imperijalizam u slučaju Rusije bili su uzrok nemogućnosti unutrašnje modernizacije i unutrašnjeg razvoja. Zapravo, Srbija je još od 19. veka bila neka vrsta replike Rusije i ne slučajno, kako je to definisao nekadašnji srpski, bosanski i jugoslovenski istoričar, Milorad Ekmečić, još od 19. veka kad god bi se u Srbiji desila nekakva ozbiljnija politička promena na Zapadu su se uključivale lampice, odnosno u Zapadnoj Evropi, o tome šta Rusija dobija od toga, jer je od većine političkih promena u Srbiji uglavom korist izvlačila Rusija.

Ruse jedva čekaju

Da vratim na ono što bi bila savremenost. Intenzivniji ruski uticaj u Srbiji zaista možemo da detektujemo od vremena vlade Vojislava Koštunice, posebno od vremena Borisa Tadića i prodaje industrije nafte Rusiji. U to vreme u medijskom smislu još uvek je ovo o čemu danas govorimo, bilo prilično nezamislivo. Rusija je u tom periodu, dok je još trajalo ono što danas politikolozi nazivaju oktobarska republika u Srbiji, morala da osniva različite medijske grupacije, nevladine organizacije, i oni su doživljavani, pre svega mislim na Sputnik, kao neka vrsta ekscesa i neka vrsta medijskog i propagandnog angažmana, i bilo je još uvek moguće prepoznati to kao propagandu, još uvek se izdvajalo u medijskom smislu iz nečega što bi bio mainstream. 

Vrhunac ruskog uticaja u Srbiji, poklapa se sa osnivanjem različitih medijskih korporacija i nevladinih organizacija preko kojih se vršila tzv. meka moć u Srbiji. Dešavalo se to 2013. godine, u vreme kada režim Borisa Tadića odlazi i zamenjuje ga režim Aleksandra Vučića, odnosno Srpske napredne stranke. U tom periodu se dešava i osnivanje srpske podružnice ruskog Instituta za strateška istraživanja (RISI). 

Već je pre bilo moguće detekovati da je RISI dočekan u Srbiji sa ogromnom podrškom, pre svega režimskih medija, dobrim delom vučićevskih medija. Tako je rusofilska i režimska Politika napisala da je u Srbiju konačno stigao prvi Putinov NVO. Na čelu te beogradske kancalarije je bio istoričar Nikita Bondarjev, a na osnivanju srpske podružnice RISI-a je bio sam moskovski direktor Instituta Leonid Rešetnjikov. Bondarjev je u tom periodu izjavljivao za različite režimske medije da Ruse jedva čekaju u Srbiji i da je to očigledno. 

U tom periodu počinje i intenzivniji rad različitih ruskih novinara, publicista, istoričara, politikologa, na širenju narativa istorijskog revizionizma. On je najpre bio fokusiran na period Drugog svetskog rata i rađeno je to, moram da kažem, vrlo sistematično zbog toga što je sad trebalo uvesti jedan pervertirani narativ... Rusija, koja ima Ukrajinu ili Gruziju, ili baltičke države Evropske unije, koje osuđuje za nacizam, fašizam, zbog istorijskig revizionizma, zbog negiranja uticaja Crvene armije u oslobođenju Evrope od fašizma.

Revizionistički narativi

U Srbiji je od 2014-2015. godine primenjivan upravo revizionistički narativ, govoreći najčešće o važnosi uloge partizanskog pokreta u oslobađanju Jugoslavije, pre svega Srbije od fašizma, do te mere da su, čak, neki istoričari u svojim tekstovima i intervjuima, što za ruske što za beogradske medije, izjavljivali da je Staljin pogrešio što nije u toku Drugog svetskog rata igrao na Dražu Mihailovića i na veliku Srbiju, već je igrao na Tita i na jugoslovenske partizane. Bilo je jasno da oni ne govore o Drugom svetskom ratu nego je upravo to bio način da Rusija počne otvoreno da podržava velikodržavnu ideju o Srbiji, odnosno da podržava ono što će se nekoliko godina kasnije, dakle poslednje dve godine, nazivati srpskim svetom. 

Kompletan tekst pročitajte OVDJE.

(Izlaganje Milivoja Bešlina na online okruglom stolu organiziranom u sklopu projekta “Partnerstvo BiH i NATO-a II“) 

Komentari (0)

Još uvijek nema komentara. Postavite prvi komentar!

Ostavi komentar