Prof. dr. Sadik Bahtić: Kakvu ulogu i značaj ima domaća štednja?

Prof. dr. Sadik Bahtić: Kakvu ulogu i značaj ima domaća štednja?

Piše: Sadik Bahtić

Osnovni izvor finansiranja investicija na nivu pojedinih nacionalnih ekonomija je domaća štednja. Kad bi se cjelokupna proizvodnja pojedinih zemalja plasirala u tekuću potrošnju, to bi značilo potpunu stagnaciju i nemogućnost privrednog rasta.

Najkraće, štednja predstavlja dobrovoljno odricanje potrošnje u sadašnjosti u cilju veće potrošnje u budućem vremenu.

Razumljivo da svako odlaganje potrošnje podrazumjeva smanjenje korisnosti pojedinih dobara u budućnosti, analogno pomjeranju vremena njihovog korišćenja. Štednja je po pravilu dobrovoljna. Međutim, postoji i nevoljno ili prinudno odricanje jednog djela sadašnje potrošnje.

Primjera radi, kada se smanjuje realna kupovna, moć novca dolazi do prinudne štednje. Prinudna štednja se javlja u uslovima inflacije izazvane visokom monetarnom ekspanzijom. U krajnjoj distanci, svako prisilno smanjenje potrošnje može se označiti nevoljnim oblikom štednje.

Svi porezi su tradicionalni oblici prisilne štednje. Kao poseban način formiranja štednje mogu se označiti mjere deficitnog finansiranja. Njima se stvara štednja koja ima za cilj aktiviranje neangažovanih ili nedovoljno iskorišćenih izvora.

Davanje preciznog odgovora na pitanje koji sve agregati čine nacionalnu štednju podrazumjeva prethodno određenje ključnih privredno sistemskih atributa zemlje koja se posmatra i precizno poznavanje logike funkcionisanja njenih osnovnih institucionalnih sektora.

Imajući u vidu model tržišne privrede proizilazi da se apstrahovanjem spoljnoekonomskih odnosa posmatrane zemlje sa inostranstvom, komleks domaće štednje kao ključne pretpostavke finansiranja investicija i privrednog razvoja mora locirati u smjeru lokacija karakterističnih za tri institucionalizovana sektora: domaćinstva, preduzeća i države. Ukupna domaća štednja može se dobiti kada se od raspoloživog dohotka (ukupan nacionalni dohodak umanjen za veličinu poreza) oduzme lična potrošnja.Uloga ukupne nacionalne štednje (privatne štednje i štednje države) je da finansira ukupna investiciona ulaganja, dok je svrha poreza finansiranje javnih izdataka. Štednja i investicije su time povezane ne samo u pogledu njihove visine već i mehanizmom njihovog kreiranja.

Domaća štednja je svakako najvažniji izvor finansiranja investicija u skoro svim zemljama svijeta. Njen obim zavisi od veličine bruto domaćeg proizvoda u per capita izrazu i od stope nacionalne štednje.

Industrijski razvijene zemlje otuda svoj razvoj po pravilu zasnivaju na investicijama koje finansiraju domaćom štednjom. U većini zemalja u razvoju daleko najveći problem predstavlja nedovoljnost domaće štednje.Posebno u najsiromašnijim regionima hitna tekuća potrošnja takmiči se sa investicijama kod upotrebe oskudnih faktora. Rezultat su premalene investicije u proizvodni kapital koji je tako neophodan za brz ekonomski napredak. Zbog toga zemlje u

razvoju svoje investicije djelom finansiraju dopunskom štednjom iz inostranstva.Veličina domaće štednje direktna je funkcija visine bruto domaćeg proizvoda i per capita i stope štednje.

Štaviše, pouzdano se može tvrditi da visok nivo nacionalnog dohotka per capita podrazumjeva visoku stopu štednje i obratno. Budući da visoko razvijene privrede imaju visok nivo štednje logično je da izraženiji procenat na veliki iznos ima za posljedicu dovoljan iznos sredstava za nesmetano finansiranje investicionih aktivnosti. Valja imati na umu sljedeće činjenice.

Prvo, stopa štednje je takođe funkcija privrednog i finansijskog sistema. Na njenu visinu određenog uticaja ima makroekonomska politika razvoja, posebno monetarna i fiskalna. Drugo, dobar dio štednje sektora stanovništva, međutim, nikada ne dolazi na finansijsko tržište. Brojni su razlozi takvoj pojavi.Stopa štednje je od prvorazrednog značaja za dinamiku privrednog rasta.

Prema poznatom teoretičaru privrednog razvoja Votsonu Rostouu, neophodni uslov za izlazak pojedinih nacionalnih ekonomija iz nerazvijenosti je stopa štednje između 10% i 15%. Međutim, valja uvjek imati u vidu da povećanje stope štednje ne znači i dinamičniju stopu privrednog rasta.

Štaviše, kada stopa štednje pređe određeni nivo, onda ona može biti jedan od uzroka nezadovoljavajuće dinamike privrednog rasta.Stopa bruto štednje u Japanu jedna je od najviših na svjetu.

Mnogi ekonomisti smatraju da je visoka stopa štednje jedan od ključnih uzroka postignutog ekonomskog uspjeha ove zemlje u proteklih tridesetak godina.

(Autor je univerzitetski profesor)

Komentari (0)

Još uvijek nema komentara. Postavite prvi komentar!

Ostavi komentar