Bosna je bila kraljevina prije nego je Srpska Despotovina i nastala!

Bosna je bila kraljevina prije nego je Srpska Despotovina i nastala!

Proučavanje historije srednjeg vijeka uvijek je bilo veliki naučni izazov, a složeni državni odnosi koji su vladali u tom periodu bili su intrigantni i zanimljivi. Slijedeći uzuse historiografske nauke, historičar Enes Dedić upustio se u naučnu i duhovnu pustolovinu, a njegova potraga za odgovorima o tome kakvi su bili odnosi Bosne i Srbije u srednjem vijeku pokazuje da pojednostavljujuća slika kojom se često opisuju ti odnosi zanemaruje nekoliko ključnih stvari, a najvažnija je historijska istina, prenosi Al Jazeera Balkans.

Naučno profiliranje Dedić je gradio upravo na potrazi za odgovorima koji odjeke imaju i danas, a temom doktorske disertacije "Bosansko Kraljevstvo i Srpska Despotovina (1402–1459)" nastojao je jasno opisati kakvi su administrativni, ekonomski i pravni odnosi vladali između dva državna entiteta u srednjem vijeku.

Uz Elmedinu Duranović i Nedima Rabića, Dedić je jedan od urednika zbornika naučnih radova naslovljenog Bosna i njeni susjedi u srednjem vijeku – pristupi i perspektive, u kojem se niz historičara bavio tematikom odnosa Bosne i njenih susjeda, među kojima je bila i Srpska Despotovina. Dedić je zaposlen na Institutu za historiju Univerziteta u Sarajevu.

Odnosi Bosanskog Kraljevstva i Srpske Despotovine u srednjem vijeku bili su kompleksni, a historičari danas različito gledaju na njihove veze. Jesu li srednjovjekovna Bosna i Srpska Despotovina bile odvojene i zasebne političke i kulturne cjeline?

Historija jugoistočne Evrope do najnovijih vremena pokazuje kako je pitanje međusobnih odnosa državnih tvorevina na ovom prostoru izuzetno kompleksan problem. Značajan teret u proučavanju međusobnih odnosa između slavenskih država srednjega vijeka sadržan je u kasnijoj historiji ovih prostora. Moderno doba uslovilo je specifičan državnopravni odnos između teritorija koji su ranije zauzimale srednjovjekovne države južnih Slavena, tvoreći time i specifičan karakter tumačenja srednjovjekovne prošlosti. Preslikavanje dnevnopolitičkog okruženja u srednjovjekovni ambijent svodilo je državne okvire jedne epohe u neprirodni kontekst koji je dodatno otežavao formiranje jasnih predodžbi o južnoslavenskom srednjovjekovlju. Odnosi Bosanskog Kraljevstva i Srpske Despotovine predstavljaju posljednju etapu višestoljetnih odnosa bosanskog i srpskog političkog prostora u srednjem vijeku. Na ovim odvojenim političkim prostorima u toku srednjovjekovne epohe formirane su političke organizacije koje su u kasnijem vremenu doživljavale razvoj.

Uporedo s tim razvojem odvijala se i međusobna interakcija između ovih zemalja, a ona je bila političkog, privrednog, ekonomskog i kulturološkog karaktera. Međusobne odnose Bosne i Despotovine od 1402. do 1459. u najvećoj mjeri karakterišu ustaljeni principi susjedskih odnosa kasnofeudalne epohe. Nepovezani uobičajenom srednjovjekovnom pojavom vazalstva i sizerenstva, međusobni odnosi Bosne i Despotovine tekli su tanjom linijom intenziteta, s konstantno otvorenim žarištima, posredstvom kojih su stvarane podloge za dublju interakciju. Promatrano kroz objektiv državnih uređenja, Bosna i Despotovina baštinili su u 15. stoljeću dva sistema unutrašnje organizacije. Dok je bosanska država sedamdesetih godina 14. stoljeća proglašena kraljevinom, Srpska Despotovina formirana je početkom 15. stoljeća na teritoriju koji je bio u posjedu Lazarevića. Riječ je o dvije zasebne državne tvorevine s različitom unutrašnjom i vanjskom politikom, bez međusobnih dinastičko-rodbinskih veza, jasno omeđene granicama, koje su bile poznate savremenicima.

Je li u srednjem vijeku postojala granica između Bosanskog Kraljevstva i Srpske Despotovine, koja je bila mjesto susreta i trgovine i istovremeno mjesto konflikta?

Svakako da je granica predstavljala mjesto frekventne razmjene dobara, ideja i kulturoloških obrazaca, a uporedo s tim i uslijed učestalih ratova bila je podložna raznim promjenama. Život stanovnika u pograničnim mjestima u ovom periodu bio je izuzetno nestabilan i nimalo jednostavan. Uprkos takvom okruženju svakodnevne aktivnosti i osnovne ljudske potrebe morale su se odvijati. U pograničnim oblastima egzistirala su i specifična zanimanja stanovništva usko vezana za naplatu poreza, prevoz robe i ljudi te čuvanje državnih granica. Problematika granica između Bosanskog Kraljevstva i Srpske Despotovine predstavlja svojevrsni hod po marginama spoznaje jer nedostatak izvornih pokazatelja onemogućuje detaljan prikaz granice između ovih zemalja. Interesantno je kako dubrovački izvori iz ovog perioda ukazuju na prelaze (paregium) preko Drine, koje su predstavljale i mjesta gdje su se prelazile državne granice.

Uprkos malom broju kvalitetnih izvora, moguće je u krupnijem planu oslikati granicu Bosne i Despotovine u 15. stoljeću, uz naglasak kako je ova linija bila elastična i učestalo podložna izmjenama. U sjevernom dijelu granica se protezala duž donjeg toka Drine i razdvajala je Bosnu i Despotovinu u predjelima Usore i Mačve, nešto južnije je također slična granica s izuzetkom Zvornika, koji je srpski despot osvojio najranije 1433, te Teočaka, koji je zasvjedočen kao dio Despotovine tek pedesetih godina 15. stoljeća. Srednji tok Drine u prvoj deceniji 15. stoljeća predstavljao je granicu između Bosne i Despotovine u Podrinju. Izvjesne promjene u Podrinju nastale su Hrvojevim ustupanjem Srebrenice i okolnih mjesta kralju Sigismundu sredinom 1410. te kasnijim prelaskom ovog mjesta u sastav Despotovine.

Južno od srebreničkog područja granicu između Bosne i Despotovine činio je tok Drine. U sastavu Bosne bio je Višegrad na lijevoj obali Drine uz kratkotrajnu iznimku kada je februara 1449. ovim mjestom upravljao despot Đurađ. Južno od Višegrada granica između Bosne i Despotovine kretala se u pravcu jugoistoka od ušća Lima dolinom ove rijeke, obuhvatajući posjede spomenute u tri povelje izdate za Stjepana Vukčića 1444, 1448. i 1454. Svakako treba imati na umu i činjenicu da se o granici između Bosne i Despotovine u ovim područjima može raspravljati tek od 1427. s obzirom na to da je stupanjem na vlast u Despotovini Đurađ Branković objedinio teritorij kojim je vladao despot Stefan sa svojim porodičnim posjedima.

Kompletan tekst pročitajte OVDJE.

Komentari (0)

Još uvijek nema komentara. Postavite prvi komentar!

Ostavi komentar